Ładowanie Wydarzenia

« All Wydarzenia

2018 – rok niepodległości

Styczeń 19 @ 08:00 - Grudzień 31 @ 23:59

Rok 2018 dla Rzeczpospolitej Polskiej jest rokiem szczególnym. W listopadzie tego roku minie 100 lat od odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918.

Okres 1917-1919 to także czas burzliwych przemian na mapie politycznej świata. W tych latach trud uzyskania lub odzyskania niepodległości podjęło wiele narodów, począwszy od Europy Środkowej aż po daleki Kaukaz. Część z powstałych wówczas krajów istnieje do dziś, inne uległy rozpadowi tworząc nowe polityczne byty bądź zostały inkorporowane przez inne państwa.

Pragniemy przypomnieć tak niedawną, a niekiedy zapomnianą historię starań narodów o możliwość samostanowienia.

Zachęcamy również do lektury wydawanego przez Studium Europy Wschodniej czasopisma naukowego “Nowy Prometeusz”, które w szczególny sposób traktuje historię prometeizmu. Więcej o “Nowym Prometeuszu” przeczytać można na oficjalnej stronie internetowej nowyprometeusz.pl.

STYCZEŃ

22 stycznia 1918

proklamowanie niepodległej Ukraińskiej Republiki Ludowej (Centralna Rada)
(1918 – 1920)

Ukraińska Republika Ludowa (ukr. Українська Народна Республіка) – jedno z dwóch państw ukraińskich (obok Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej (ZURL)) powstałych w wyniku I wojny światowej. Niepodległość URL proklamowana została wraz z ogłoszeniem przez Ukraińską Centralną Radę IV Uniwersału.

Mychajło Hruszewski (ukr. Михайло Грушевський [mɪˈxɑjɫɔ ɦruˈʃɛwçkɪj], ur. 17 września?/29 września 1866 w Chełmie, zm. 25 listopada 1934 w Kisłowodsku) – ukraiński historyk i polityk. Przewodniczący Ukraińskiej Centralnej Rady, która to funkcja od 22 stycznia 1918 odpowiadała głowie państwa Ukraińskiej Republiki Ludowej. Długoletni (1897–1913) przewodniczący Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki we Lwowie, członek Towarzystwa Historycznego we Lwowie, wolnomularz.

Flaga Ukraińskiej Republiki Ludowej
MYCHAJŁO HRUSZEWSKI

23 stycznia 1919

proklamowanie Republiki Północnej Ingrii
(1919 – 1920)

Republika Północnej Ingrii była państwem Ingrińskich Finów w południowej części Przesmyku Karelskiego, które od rewolucji październikowej oddzieliło się od bolszewickiej Rosji.

Republika zajmowała tereny pomiędzy rzeką Newą, Zatoką Fińską, rzeką Narwą, jeziorem Pejpus. Republiki Północnej Ingrii powstała na skutek odłączenia się od Rosji Sowieckiej a celem zamieszkujących ją Ingrian było przyłączenie państwa do Finlandii. Ostatecznie, w 1920 Republika została ponownie włączona w skład Rosji Sowieckiej, a zamieszkującym ją Iżorom i Ingrianom nigdy nie przyznano autonomii.

Flaga Republiki Północnej Ingrii

24 stycznia

proklamowanie niepodległości Mołdawskiej Republiki Demokratycznej
(1917-1918)

Mołdawska Republika Ludowa była niepodległym państwem mołdawskim utworzonym w ramach Rosyjskiej FSRR. Na jej pierwszego premiera powołano dwa dni później Pantelimona Erhana.

Pantelimon Erhan (ur. 1884 w Tănătari, zm. 1971 w Bukareszcie) – mołdawski i rumuński polityk, premier Mołdawskiej Republiki Demokratycznej między grudniem 1917 a styczniem 1918 r.

Flaga Mołdawskiej Republiki Demokratycznej
PANTELIMON ERHAN

LUTY

16 lutego 1918

proklamowanie Kubańskiej Republiki Ludowej
(1918 – 1920)

Kubańska Republika Ludowa – państwo utworzone w latach 1918-1920 na Kubaniu przez Kozaków kubańskich na terenie tzw. Malinowego Klina

Flaga Kubańskiej Republiki Ludowej

24 lutego 1918

proklamowanie Republiki Estońskiej
(1918–1940)

Republika Estońska – pierwszy okres państwowości w historii państwa estońskiego (est. Eesti Vabariik), mający miejsce w latach 1918–1940, między ogłoszeniem niepodległości a okupacją przez Armię Czerwoną w czerwcu 1940 i aneksją przez ZSRR w sierpniu 1940.

Konstantin Päts (ur. 23 lutego 1874 w Tahkuranna koło Parnawy, zm. 18 stycznia 1956 w Buraszewie k. Kalinina) – estoński polityk okresu międzywojennego, współtwórca państwowości estońskiej, wielokrotny premier, a od 1938 prezydent Estonii.

Flaga Republiki Estońskiej
KONSTANTIN PATS

MARZEC

8 marca 1918

Proklamowanie Księstwa Kurlandii i Semigalii
(1918)

Państwo utworzone samozwańczo u schyłku I wojny światowej przez Niemców bałtyckich na terenach południowo-zachodniej Łotwy, nawiązujące do historycznego Księstwa Kurlandii i Semigalii. Powstało w oparciu o okręg Kurlandia powołany wcześniej w ramach Ober-Ost – terytorium okupowanego przez Cesarstwo Niemieckie. Księstwo istniało przez kilka miesięcy 1918 roku. Jego terytorium zostało włączone do Republiki Łotwy.

Konstantin Päts (ur. 23 lutego 1874 w Tahkuranna koło Parnawy, zm. 18 stycznia 1956 w Buraszewie k. Kalinina) – estoński polityk okresu międzywojennego, współtwórca państwowości estońskiej, wielokrotny premier, a od 1938 prezydent Estonii.

KONSTANTIN PATS

21 marca 1920

proklamowanie niepodległego państwa Karelia (tzw. Republika Uhtua)
(1920 – 1922)

Proklamowane w Uhtua niepodległe państwo karelskie – Karelii (Karjala), zwanego też Republiką Uhtua. Powstańcze wojska przy wsparciu Finów opanowały wschodnią część Karelii, jednak w ciągu kilku lat Armia Czerwona odbiła utracone tereny i do 1922 r. zlikwidowała Republikę.

25 marca

proklamowanie Białoruskiej Republiki Ludowej
(1918 – 1919)

Białoruska Republika Ludowa – byt polityczny, którego powstanie ogłosił Komitet Wykonawczy Rady I Zjazdu Wszechbiałoruskiego w dniu 9 marca 1918 roku w Mińsku, w warunkach tymczasowej okupacji centralnej części ziem białoruskich przez wojska niemieckie. Pomimo ogłoszenia 25 marca 1918 niepodległości, tworzące się zalążki Białoruskiej Republiki Ludowej nie zdołały rozwinąć się w niepodległe i uznane państwo.

Raman Skirmunt, często również: Roman Skirmunt, biał. Раман Скірмунт, Raman Skirmunt (ur. 25 kwietnia 1868 w majątku Porzecze na Pińszczyźnie, zm. 7 października 1939 w majątku Porzecze) – ziemianin, białoruski działacz narodowy, premier Białoruskiej Republiki Ludowej, a następnie senator III kadencji w II RP.

KWIECIEŃ

22 kwietnia 1918

proklamowanie Zakaukaskiej Demokratycznej Republiki Federacyjnej (Armenia, Azerbejdżan, Gruzja)
(1918)

Niepodległe państwo istniejące na Kaukazie, powstałe z połączenia Armenii, Azerbejdżanu i Gruzji. .

Sprzeczność interesów poszczególnych grup etnicznych zamieszkujących republikę, spowodowała secesję Gruzji 26 maja 1918. 28 maja 1918 Armenia i Azerbejdżan powołały oddzielne rządy, co oznaczało de facto likwidację republiki.

Nikolaj Czcheidze (ur. 1864 we wsi Puti w guberni kutaiskiej, zm. 13 czerwca 1926 w Leuville-sur-Orge k. Paryża), gruziński socjaldemokrata, działacz mienszewicki.

Od 1898 w Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji (SDPRR), od 1903 w jej frakcji mienszewickiej. Uczestnik rewolucji 1905-1907. W latach 1907-1917 deputowany do Dumy Państwowej (od 1912 przywódca frakcji mienszewickiej).

Po rewolucji lutowej i obaleniu caratu przewodniczący Piotrogrodzkiej Rady Delegatów Robotniczych i Żołnierskich i Wszechrosyjskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego (od lipca 1917). Po przewrocie bolszewickim (rewolucji październikowej) i rozpędzeniu w styczniu 1918 Wszechrosyjskiego Zgromadzenia Ustawodawczego (Konstytuanty) przez bolszewików, wrócił do Gruzji.

Został przewodniczącym Sejmu Zakaukaskiego a następnie Zgromadzenia Ustawodawczego Gruzji. Po agresji na Gruzję dokonanej przez Armię Czerwoną w marcu roku 1921 emigrował do Francji wraz z rządem Demokratycznej Republiki Gruzji.

MAJ

11 maja 1918

proklamowanie niepodległej Republiki Górskiej Północnego Kaukazu
(1917 – 1920)

Republika Górska Północnego Kaukazu − państwo na wschodnich terenach Kaukazu Północnego, obejmujące w przybliżeniu obszar dzisiejszych rosyjskich republik Czeczenii, Inguszetii, Północnej Osetii i Dagestanu, z udziałem Abchazji.

Stolicą kraju był początkowo Władykaukaz, następnie Nazrań, a ostatnim miastem urzędowania władz była Temir-Chan-Szura (obecnie Bujnaksk).

Tapa (Abduł Miedżyd) Arcujewicz Czermojew (ur. 1882 w Groznym, zm. 28 sierpnia 1937 w Lozannie) – czeczeński polityk, premier Republiki Górskiej Północnego Kaukazu.

Z inicjatywy Czermojewa w marcu 1917 doszło do spotkania przywódców czeczeńskich i zawarcia porozumienia o współpracy. 11 maja 1918 powołano oficjalnie Górską Republikę Północnego Kaukazu jako niezależne państwo. Czermojew otrzymał w nim stanowisko premiera i ministra spraw zagranicznych. W marcu 1919 udał się na czele delegacji czeczeńskiej na konferencję pokojową do Paryża, aby tam zabiegać bezskutecznie o uznanie jego państwa.

TAPA CZERMOJEW

26 maja 1918

proklamowanie Demokratycznej Republiki Gruzji
(1918 – 1921)

Demokratyczna Republika Gruzji ze stolicą w Tyflisie została proklamowana 26 maja 1918 roku, po tym jak politycy gruzińscy uznali, że wygodniej będzie im budować gruzińskie państwo narodowe niż wiązać się federacją z Ormianami i Azerami.

DRG obejmowała terytorium wielkości 107,6 tys. km², zamieszkiwało ją 2,5 miliona obywateli – w większości Gruzinów, jednak również Ormianie, Rosjanie, Azerowie, Turcy, Grecy i inne mniejszości narodowe.

W ciągu trzech lat istnienia rządzona była przez lokalną socjaldemokrację – mienszewików, z Noem Żordanią i Noem Ramiszwilim na czele. Mimo uznania przez Ligę Narodów oraz bolszewickie władze w Moskwie, została w lutym 1921 roku zaatakowana przez wojska sowieckie (wcześniej zainscenizowano powstanie lokalnej radykalnej lewicy), po czym narzucono jej władzę sowiecką i w grudniu 1922 roku wraz z Armenią i Azerbejdżanem wcielono w skład ZSRR.

Noe Żordania, pseud. Kostrow, Georg (ur. 2 stycznia 1868 w Lanczchuti w zachodniej Gruzji, zm. 11 stycznia 1953 w Paryżu) – gruziński polityk socjalistyczny (mienszewik), od 1918 do 1921 roku premier niepodległej Gruzji.

26 listopada 1917 roku stanął na czele Gruzińskiej Rady Narodowej. 24 czerwca 1918 roku, już po rozpadzie federacji kaukaskiej, objął po Noem Ramiszwilim tekę premiera Demokratycznej Republiki Gruzji.

Jego rząd stał na straży niezależności Gruzji od Rosji, przeprowadził wiele antyfeudalnych reform wyrażających lewicowe ideały (parcelacja wielkich majątków ziemskich, ośmiogodzinny dzień pracy, powszechne głosowanie).

Flaga Demokratycznej Republiki Gruzji

28 maja 1918

proklamowanie Demokratycznej Republiki Armenii
(1918 – 1921)

Demokratyczna Republika Armenii (orm. Դեմոկրատական Հայաստանի Հանրապետություն – Demokratakan Hayastani Hanrapetutjun) – państwo ormiańskie na Kaukazie Południowym, istniejące od 28 maja 1918 do 9 lipca 1921. Pierwsze suwerenne państwo ormiańskie od czasu upadku Ormiańskiego Królestwa Cylicji w 1375.

Hovhannes Kajaznuni, (Յովհաննէս Քաջազնունի) (1 lutego 1868 – 1938), był pierwszym premierem Pierwszej Republiki Armenii od 6 czerwca 1918 do 7 sierpnia 1919 roku. Był członkiem Armeńskiej Federacji Rewolucyjnej.

Flaga Demokratycznej Republiki Armenii
HOVANNES KAJAZNUNI

28 maja 1918

proklamowanie Demokratycznej Republiki Azerbejdżanu
(1918 – 1920)

Demokratyczna Republika Azerbejdżanu – państwo powstałe 28 maja 1918 w ramach rozpadu Zakaukaskiej Demokratycznej Republiki Federacyjnej, obejmującej uwolnione od władzy Imperium Rosyjskiego terytoria Armenii, Azerbejdżanu i Gruzji.

DRA pozostawała w sporze terytorialnym z Armenią o Nachiczewan, Zangezur i Karabach, a z Gruzją o okręg zakatalski. Toczono także nieustanną wojnę z Republiką Górską o południowy Dagestan. Azerbejdżan zgłaszał również pretensje terytorialne do Persji, aż do podpisania porozumienia w 1919.

25 kwietnia 1920 Armia Czerwona podjęła marsz w kierunku Baku, które zajęła 27 kwietnia, ogłaszając powstanie Azerbejdżańskiej SRR. Dzień później rząd Demokratycznej Republiki Azerbejdżanu, chcąc uniknąć wojny domowej, ogłosił likwidację republiki.

Fətəli xan Xoyski, Fatali Chan Chojski (ur. 7 grudnia 1875 w Szeki, zm. 19 czerwca 1920 w Tbilisi) – azerski polityk.

Był niezależnym, liberalnym politykiem, prawnikiem z wykształcenia. 28 maja 1918 stanął na czele związanego z Azerbejdżańską Radą Narodową rządu Demokratycznej Republiki Azerbejdżanu

Flaga Azerbejdżanu
FATALI CHAN CHOJSKI

CZERWIEC

GRUDZIEŃ

5 czerwca 1918

proklamowanie Republiki Dońskiej
(1918 – 1920)

Republika Dońska (Wszechwielkie Wojsko Dońskie) – niezależne państwo, utworzone 18 maja 1918 na terenach byłego Obwodu Wojska Dońskiego.

Republikę Dońską stworzono z poparciem armii niemieckiej i Brytyjczyków (a więc przedstawicieli państw nadal prowadzących wojnę ze sobą). Udało się im stworzyć armię, która w krótkim czasie wygnała bolszewików z terenów Republiki, likwidując Dońską Republikę Radziecką.

Piotr Nikołajewicz Krasnow, ros. Пётр Николаевич Краснов (ur. 22 września (starego porządku: 10 września) 1869 r. w Petersburgu, zm. 16 lub 17 stycznia 1947 r. w Moskwie) – rosyjski wojskowy (generał kawalerii), publicysta, pisarz i działacz polityczno-wojskowy, teoretyk wojskowości. 16 maja gen. P. N. Krasnow został obwołany atamanem „Wszechwielkiego Wojska Dońskiego” z uprawnieniami dyktatorskimi. 5 czerwca ogłosił on powstanie Republiki Dońskiej

Afrykan Petro Bohajewskyj (ur. 8 stycznia 1873 w stanicy Kamieńskiej, zm. 21 października 1934 w Paryżu) – rosyjski generał-porucznik, jeden z dowódców Armii Ochotniczej, ataman Republiki Dońskiej.

Flaga Republiki Dońskiej
PIOTR KRASNOW
AFRYKAN BOHAJEWSKYJ

LIPIEC

SIERPIEŃ

WRZESIEŃ

PAŹDZIERNIK

28 października 1918

proklamowanie niepodległości Czechosłowacji
(1918 – 1938)

Republika Czechosłowacka – państwo istniejące w latach 1918–1938, zwane pierwsza republika.

Czechosłowacja powstała 28 października 1918 w wykonaniu planów opartych na umowie pittsburskiej – porozumieniu o utworzeniu wspólnego państwa, zawartym w USA 30 maja 1918 między emigrantami czeskimi i słowackimi. W skład Czechosłowacji weszły ziemie byłego Cesarstwa Austriackiego: Czechy, Morawy, Śląsk Opawski, Królestwa Węgier: Słowacja i Ruś Podkarpacka („Górne Węgry”) oraz Cesarstwa Niemieckiego: Śląsk Hulczyński.
W okresie międzywojennym należała do najbardziej rozwiniętych gospodarczo i technologicznie państw Europy, chociaż zaznaczały się radykalne różnice w poziomie cywilizacyjnym obu jej części składowych

Tomáš Garrigue Masaryk  (ur. 7 marca 1850 w Hodonínie, zm. 14 września 1937 w Lánach) – pierwszy i najdłużej urzędujący prezydent Czechosłowacji, nazywany ojcem niepodległej Czechosłowacji.

Profesor filozofii, socjolog, w latach 1882–1914 wykładowca filozofii na uniwersytecie w Pradze. Założyciel i ideolog Czeskiej Partii Postępowej, która wysunęła m.in. żądanie przyznania ziemiom czeskim autonomii w ramach monarchii austro-węgierskiej; współtwórca niepodległej Czechosłowacji.

Flaga Czechosłowacji
TOMAS MASARYK

29 październik 1918

proklamowanie niepodległości Państwa Słoweńców, Chorwatów i Serbów
(1918 – 1929)

Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców – państwo europejskie powstałe 1 grudnia 1918 po zakończeniu I wojny światowej i po rozpadzie Austro-Węgier. W obiegu nieoficjalnym nazywane „Jugosławią” – krajem południowych Słowian. W 1929 formalnie przemianowane na Królestwo Jugosławii.

W skład Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców weszły niepodległe dotychczas Królestwo Serbii i Królestwo Czarnogóry oraz należące do Austro-Węgier Bośnia i Hercegowina, austriackie Królestwo Dalmacji, Księstwo Krainy, południowa Styria, węgierskie Królestwo Chorwacji-Slawonii i południowe skrawki Królestwa Węgier (Prekmurje, Medimurje, południowa Baranja, Baczka i zachodni Banat).

Anton Korošec (ur. 11 czerwca 1871 r. w Biserjane, zm. 14 grudnia 1940 r. w Belgradzie) – ksiądz katolicki, konserwatywny polityk słoweński, wielokrotny minister w rządach Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców oraz Jugosławii, premier w latach 1928–1929.

Flaga Królestwa SHS
ANTON KOROSEC

LISTOPAD

2 listopada 1918

proklamowanie niepodległości Republiki Litewskiej
(1918 – 1929)

Republika Litewska (lit. Lietuvos Respublika) – okres państwowości państwa litewskiego, mający miejsce w latach 1918–1940. Początkiem odrodzenia państwowości było ogłoszenie niepodległości i przekształcenie Królestwa Litwy w republikę (2 listopada 1918), końcem zaś rozpoczęcie okupacji (15 czerwca 1940) przez Armię Czerwoną i aneksja przez ZSRR.

Antanas Smetona (ur. 10 sierpnia 1874 w Użułanach koło Wiłkomierza, zm. 9 stycznia 1944 w Cleveland) – litewski działacz społeczny i polityk, założyciel/współzałożyciel odrodzonej Litwy, wieloletni prezydent Republiki Litewskiej (1919–1920; 1926–1940).

Flaga Litwy
ANTANAS SMETONA

11 listopada 1918

proklamowanie niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej
(1918 – 1945)

II Rzeczpospolita (II RP) – Rzeczpospolita Polska w latach 1918–1945, od odzyskania suwerenności (1918) do wycofania uznania międzynarodowego dla rządu Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie (1945), które było konsekwencją wykonania porozumień zawartych na konferencji jałtańskiej (1945) między mocarstwami wielkiej trójki.

Nazwa podkreśla ciągłość z I Rzecząpospolitą (1569–1795), zlikwidowaną traktatami rozbiorowymi zawartymi pomiędzy Austrią, Prusami i Rosją w drugiej połowie XVIII wieku (1772–1795).

Józef Klemens Piłsudski (ur. 5 grudnia 1867 w Zułowie, zm. 12 maja 1935 w Warszawie) – polski działacz społeczny i niepodległościowy, żołnierz, polityk, mąż stanu; od 1892 członek Polskiej Partii Socjalistycznej i jej przywódca w kraju, twórca Organizacji Bojowej PPS (1904) i Polskiej Organizacji Wojskowej (1914), kierownik Komisji Wojskowej i Tymczasowej Rady Stanu (1917)[2], od 11 listopada 1918 naczelny wódz Armii Polskiej, w latach 1918–1922 Naczelnik Państwa, pierwszy marszałek Polski (1920); przywódca obozu sanacji po przewrocie majowym (1926), dwukrotny premier Polski (1926–1928 i 1930); wywarł decydujący wpływ na kształt polityki wewnętrznej i zagranicznej II RP.

Flaga II Rzeczpospolitej
JÓZEF PIŁSUDSKI

16 listopada 1918

proklamowanie Węgierskiej Republiki Ludowej
(1918 – 1919)

Węgierska Republika Ludowa – państwo na terenie obecnych Węgier, które istniało od 16 listopada 1918 roku do 23 marca 1919 roku.

Węgierska Republika Ludowa powstała na skutek rewolucji, która rozpoczęła się 31 października 1918 roku w Budapeszcie. Oficjalnie ogłoszono ją 16 listopada, a jej prezydentem został Mihály Károlyi. Na skutek przejęcia władzy przez koalicję lewicy, 23 marca 1919 roku, proklamowano Węgierską Republikę Rad.

Mihály Ádám György Miklós Károlyi de Nagykároly (ur. 4 marca 1875 w Fót, zm. 19 marca 1955 w Vence) – węgierski polityk i dyplomata, premier i prezydent Węgier w latach 1918–1919.

Flaga Węgier
MIHALY KAROLYI

18 listopada 1918

proklamowanie Republiki Łotewskiej
(1918 – 1940)

Republika Łotewska – pierwszy okres państwowości w historii państwa łotewskiego, mający miejsce w latach 1918–1940, pomiędzy ogłoszeniem niepodległości a okupacją przez Armię Czerwoną w czerwcu 1940 i aneksją przez ZSRR w sierpniu 1940.

Kārlis Augusts Vilhelms Ulmanis (ur. 4 września 1877 w Bērze k. Dobele, zm. 20 września 1942 w radzieckim łagrze k. Krasnowodzka) – łotewski polityk, premier i prezydent Łotwy, dyktator. Był pierwszą łotewską głową państwa w 1918, później piastował tę funkcję w okresie 1936–1940. Pełnił także urząd szefa rządu w latach 1918, 1919–1921, 1925–1926, 1931–1932 i 1934–1940.

Flaga Łotwy
KARLIS ULMANIS

25 listopada 1917

proklamowanie Krymskiej Republiki Ludowej
(1917 – 1918)

Krymska Republika Ludowa – państwo proklamowane na Krymie w 1917 przez Tatarów krymskich, istniejące w latach 1917-1919.

Jako datę powstania państwa przyjmuje się 25 listopada 1917, kiedy to Komitet wykonawczy i delegaci Kongresu Tatarskiego powołali w Bachczysaraju Kurułtaj, czyli Konstytuantę, oraz ogłosili niepodległość Krymu.

Noman Czelebidżihan (Numan Çelebi Cihan, krym.-tat. Noman Çelebicihan) (ur. 1885, zm. 23 lutego 1918 w Sewastopolu) – krymskotatarski polityk. Od listopada 1917 do stycznia 1918 roku był premierem Krymu.

Maciej Sulkiewicz,  (ur. 20 lipca 1865 r. w majątku Kiemiejsz koło Lidy na Białorusi, zm. 15 lipca 1920 r. w Baku) – rosyjski wojskowy tatarskiego pochodzenia (generał lejtnant), premier rządu Krymskiej Republiki Ludowej, a następnie szef sztabu armii Demokratycznej Republiki Azerbejdżanu.

Flaga Krymskiej Republiki Ludowej
NOMAN CZELEBIDŻIHAN
MATWIEJ SULEJMAN SULKIEWICZ

27 listopada 1917

proklamowanie Autonomicznej Republiki Turkiestanu
(1918 – 1924)

Turkiestańska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Radziecka – dawna republika autonomiczna w ZSRR, utworzona 30 kwietnia 1918 z przekształcenia Kraju Turkiestańskiego. Wchodziła w skład Rosyjskiej FSRR, jej stolicą był Taszkent, a populacja wynosiła ok. 5 milionów. 27 października 1924 Republika została zlikwidowana, a na jej miejsce powstały: Turkmeńska SRR, Uzbecka SRR, Tadżycka ASRR (w składzie Uzbeckiej SRR) oraz pozostawione w Rosyjskiej FSRR Kara-Kirgiski OA i Karakałpacki OA.

Mustafa Czokaj (ur. w 1890 r. na terenie obecnego Kazachstanu, zm. w 1941 r. w Berlinie) – turkiestański działacz narodowy, prezydent Tymczasowego Rządu Autonomicznego Turkiestanu, publicysta i wydawca, emigrant polityczny, przewodniczący Turkiestańskiego Zjednoczenia Narodowego.

Flaga Autonomicznej Republiki Turkiestanu
MUSTAFA CZOKAJ

GRUDZIEŃ

6 grudnia 1917

proklamowanie niepodległości Finlandii
(1917 – )

Finlandia powstała w 1917, po upadku władzy carskiej w Rosji. Wcześniej była pod obcym panowaniem – szwedzkim od średniowiecza do roku 1809, a następnie ponad 100 lat pod panowaniem rosyjskim.

Pehr Evind Svinhufvud (ur. 15 grudnia 1861, zm. 29 lutego 1944) – fiński polityk, regent w (1918), premier (1930–1931) i prezydent Finlandii (1931–1937).

Flaga Finlandii
PEHR EVIND SVINHUFVUD

12 grudnia 1918

proklamowanie niepodległej Republiki Idel-Ural
(1917 – 1918)

Idel-Ural – autonomiczna republika rosyjska w Europie Wschodniej, istniejąca w latach 1917-1918, w początkowym okresie wojny domowej w Rosji. Pomimo silnych tendencji niepodległościowych republika nigdy oficjalnie nie funkcjonowała jako niezależne państwo.

Powstanie republiki ogłoszono 12 grudnia 1917. Jej stolicą został Kazań a jedynym prezydentem Sadrí Maqsudí Arsal. W kwietniu 1918 Republikę opanowały oddziały Armii Czerwonej, jednak w lipcu bolszewików wyparły oddziały Korpusu Czechosłowackiego. Pod koniec 1918 republika została ponownie zajęta przez Armię Czerwoną a na jej miejsce proklamowano Tatarsko-Baszkirską Republikę Radziecką, rozdzieloną później na Tatarską i Baszkirską ASRR.

Flaga Idel-Ural

13 grudnia 1918

powołanie autonomicznego państwa kazachskiego – Ałasz-Orda
(1917 – 1920)

W dniu zakończenia II Zjazdu Wszechkazachskiego, 13 grudnia 1917, Ałasz-Orda ogłosiła utworzenie autonomicznego państwa kazachskiego w ramach Imperium Rosyjskiego. Po rozpędzeniu 18 stycznia 1918 przez bolszewików wybranej w demokratycznych wyborach Konstytuanty, w której znajdowali się również deputowani z list Ałasz, Autonomia Ałaska współpracowała z Białymi przeciwko bolszewikom.

W 1919 Biali ponieśli klęskę w Kazachstanie, zaś Ałasz Orda podjęła współpracę z bolszewikami, którzy rozpoczęli okupację kraju. 26 sierpnia 1920 rząd bolszewicki zlikwidował Autonomię Ałaską i utworzył Kirgiską ASRR (przemianowaną w 1925 roku na Kazachską ASRR).

Alikhan Nurmukhameduly Bukeikhanov, 5 marca 1866 – 27 września 1937 r., kazachski polityk, publicysta, nauczyciel, pisarz i ekolog. Był przywódcą i założycielem ruchu narodowowyzwoleńczego Ałasz-Orda.

Flaga Idel-Ural
ALIKHAN BUKEIKHANOV

14 grudnia 1918

proklamowanie odnowionej Ukraińskiej Republiki Ludowej (Dyrektoriat)
(1918 – 1920)

Po kapitulacji państw centralnych w listopadzie 1918 roku Skoropadski został pozbawiony protektoratu militarnego Niemiec, gdyż warunki zawieszenia broni zawartego 11 listopada 1918 przez Niemcy z państwami Ententy przewidywały ewakuację Armii Cesarstwa Niemieckiego z terytorium Ober-Ostu, w tym z Ukrainy, zaś monarchia austrowęgierska rozpadła się na państwa narodowe. W tej sytuacji 14 grudnia Symon Petlura i Wołodymyr Wynnyczenko przeprowadzili, przy wsparciu korpusu Strzelców Siczowych pod dowództwem płk. Jewhena Konowalca, przewrót wojskowy. Proklamowano na powrót Ukraińską Republikę Ludową, jednak już bez Centralnej Rady i urzędu prezydenta. Najwyższą władzę w państwie sprawował Dyrektoriat (ukr. Директорія), początkowo pod przewodnictwem Wynnyczenki.

Realizując politykę odzyskiwania terytoriów utraconych w wyniku traktatu brzeskiego, bolszewicy w listopadzie utworzyli w Kursku Tymczasowy Robotniczo-Chłopski Rząd Ukrainy, a Armia Czerwona wkroczyła na terytorium URL, tym samym nieformalnie rozpoczynając II wojnę ukraińsko-bolszewicką. Ponieważ noty protestacyjne rządu ukraińskiego pozostały bez odpowiedzi, 16 stycznia 1919 roku Ukraina oficjalnie wypowiedziała wojnę Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republice Radzieckiej.

Rząd Wynnyczenki w polityce wewnętrznej był radykalnym rządem socjalistycznym, m.in. planowano nacjonalizację przemysłu i całkowitą konfiskatę majątków ziemskich na potrzeby reformy rolnej. Ostatecznie reforma rolna została przeprowadzona z zachowaniem ograniczonego prawa własności dotychczasowych właścicieli, a nacjonalizację odwołano, jednakże same plany zdążyły się już przyczynić do spadku popularności rządu w wyższych warstwach społeczeństwa. Wśród chłopów rząd również nie cieszył się dużym poparciem z powodu ograniczenia reformy rolnej, podczas gdy pod rządami bolszewickimi cała ziemia została skonfiskowana dotychczasowym właścicielom (po czym chłopom ją zabrano, czego jednak wówczas chłopi się nie domyślali).

Mimo prób rząd Wynnyczenki nie zdołał również doprowadzić do zawarcia pokoju z radziecką Rosją, ta bowiem domagała się włączenia Dyrektoriatu do rządu Ukraińskiej Republiki Radzieckiej, a więc de facto likwidacji URL.

Symon Wasylowycz Petlura – ur. 10 maja?/22 maja 1879 w Połtawie, zm. 25 maja 1926 w Paryżu – ukraiński polityk socjaldemokratyczny i narodowy, naczelny dowódca wojsk URL, pisarz, dziennikarz, publicysta, prezydent Ukraińskiej Republiki Ludowej w latach 1919–1926 (od 1921 r. na uchodźstwie).

Flaga Ukraińskiej Republiki Ludowej
SYMON PETLURA

Szczegóły

Start:
Styczeń 19 @ 08:00
Koniec:
Grudzień 31 @ 23:59
Wydarzenie Category: